Krótkoterminowe papiery wartościowe

Papiery wartościowe są dokumentami stwierdzającymi posiadanie przez właścicieli określonych praw majątkowych.

Papiery wartościowe umożliwiają

emitentom - pozyskanie kapitałów niezbędnych do realizacji różnych zamierzeń gospodarczych,

inwestorom - korzyści z tytułu ulokowanych w tych papierach środków pieniężnych (dywidenda, korzystna różnica kursowa).

Rodzaje papierów wartościowych

wierzytelności pieniężne (dłużne papiery wartościowe) [np. obligacje, bony skarbowe, bony pieniężne]:

OBLIGACJE - to papiery wartościowe, poprzez które emitent staje się dłużnikiem właściciela obligacji (obligatoriusza) i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia świadczenia pieniężnego, polegającego na wypłacaniu pewnej sumy pieniędzy (nominał obligacji) oraz ewentualnych odsetek płatnych w równych odstępach czasu.
Do najważniejszych typów obligacji należą:
- obligacje o stałym oprocentowaniu,
- obligacje o zmiennym oprocentowaniu, które zmienia się okresowo (np. raz na kwartał lub raz na rok),
- obligacje zerokuponowe - są to obligacje, od których inwestor nie otrzymuje odsetek, a tylko wartość nominalną. Aby zrekompensować inwestorowi brak odsetek, emitent sprzedaje obligacje po cenie niższej od nominalnej, czyli z tzw. dyskontem,
- obligacje zamienne, które uprawniają inwestora w ściśle określonych warunkach do ich zamiany na inny instrument finansowy. Najczęściej są to akcje emitenta. Oprocentowanie takich obligacji jest z reguły niższe od wartości rynkowych, ale jest rekompensowane późniejszym nabyciem akcji.
BONY SKARBOWE - są krótkoterminowymi papierami wartościowymi, emitowanymi przez Skarb Państwa w celu pokrywania wydatków budżetu. Występują w nominale 10 000 PLN, a okres ich wykupu wynosi od 1 do 52 tygodni. Zyskiem inwestora w przypadku bonów skarbowych jest dyskonto, które jest procentowo ujętą różnicą między ceną emisyjną a nominalną. Cena emisyjna jest zawsze niższa od ceny nominalnej.

Zaletą bonów skarbowych jest ich opłacalność, zazwyczaj wyższa niż lokat bankowych, a ponadto emitenci bonów są z założenia zawsze wypłacalni. Potencjalnymi nabywcami bonów skarbowych są zamożne osoby fizyczne oraz instytucje finansowe preferujące ten instrument finansowy. Związane jest to z faktem, iż minimalna wartość jednego bonu wynosi 10 000 PLN, a i tak rzadko zdarzają się transakcje na pojedynczych walorach. Z reguły handluje się pakietami o wartości 100 000 PLN.
BONY PIENIĘŻNE - są podobnie jak wymienione powyżej instrumenty dłużnymi papierami wartościowymi. Natomiast w przeciwieństwie do bonów skarbowych emitowane są przez Narodowy Bank Polski. Występują w nominale 10 000 PLN, a okres ich wykupu wynosi od 1 do 364 dni.

Ten rodzaj instrumentu finansowego jest przeznaczony tylko największych instytucji finansowych. Na ryku pierwotnym jego nabywcami są tzw. dealerzy rynku pieniężnego, czyli grupa kilkuset banków spełniających określone przez NBP kryteria. Na rynku wtórnym nabywcami nie mogą być podmioty inne niż banki. Bony pieniężne wpływają na podaż pieniądza na rynku i zaliczane są do instrumentów finansowych operacji otwartego rynku, ściągających nadmiar środków pieniężnych z rynku w trosce o stabilność krótkoterminowych stóp procentowych.

uprawniające do współwłasności majątkowej: [np. akcje, udziały]:
AKCJE - są to obok obligacji najbardziej popularne papiery wartościowe. Dają właścicielowi prawa korporacyjne, czyli prawo do udziału w walnym zgromadzeniu akcjonariuszy, a więc prawo do zarządzania spółką. Dla akcjonariusza zysk z akcji występuje najczęściej poprzez wzrost ich wartości albo dzięki uzyskiwanym dywidendom.

Przy zakupie akcji stajemy się w większym lub mniejszym stopniu współwłaścicielem przedsiębiorstwa i grozi nam, w przypadku jego złego funkcjonowania nawet strata zainwestowanych środków.

Akcje rozróżnia się w wartości nominalnej, która jest uwidoczniona na akcji; w wartości emisyjnej, czyli cenie, po której akcje są sprzedawane pierwszemu nabywcy; oraz wartości bieżącej, którą kształtuje rynek lub giełda, jednak w głównej mierze zależnej od kondycji ekonomicznej spółki akcyjnej.

Ze względu na korzyści i uprawnienia, jakie uzyskuje posiadacz papierów wartościowych dzielimy je na:

dające uprawnienia do z góry ustalonego dochodu, przeważnie w formie stopy procentowej [np. obligacje, bony skarbowe, bony bankowe, listy zastawne, skrypty dłużne]
LISTY ZASTAWNE - bardzo popularne w okresie międzywojennym, a nowe dla współczesnego inwestora instrumenty rynku kapitałowego. List zastawny jest to rodzaj długoterminowego papieru dłużnego, o bardzo wysokim poziomie bezpieczeństwa. Podstawą jego emisji są wierzytelności banku hipotecznego z tytułu udzielanych kredytów. I to właśnie ten fakt gwarantuje wysoki poziom bezpieczeństwa. Dla wyspecjalizowanych banków hipotecznych, które posiadają uprawnienia do emisji listów zastawnych, kapitał pozyskany w ten sposób wykorzystywany jest na refinansowanie kredytów (upraszczając, środki te są przekazywane na dalszą działalność kredytową).

W zależności od podstawy emisji wyróżnia się dwa rodzaje listów zastawnych:
- hipoteczne listy zastawne - w przypadku, których podstawą emisji są wierzytelności banku hipotecznego z tytułu udzielonych kredytów zabezpieczonych hipotekami na rzecz banku;
- publiczne listy zastawne - emitowane na podstawie kredytów udzielonych bezpośrednio podmiotom o charakterze publicznym, które gwarantują i poręczają spłatę kredytu (wg ustawy instytucje publiczne to: Skarb Państwa, Narodowy Bank Polski, Wspólnoty Europejskie oraz europejskie i światowe instytucje finansowe).
dające uprawnienia do zmiennego dochodu, zależnego od zyskowności przedsięwzięcia w którego finansowanie zaangażowano środki z emisji papierów wartościowych, realizowane w formie dywidendy lub nadwyżki przy ich sprzedaży [np. akcje, certyfikaty inwestycyjne]

Ze względu na termin zwrotu kapitału papiery wartościowe dzielimy na:

krótkoterminowe - o okresie zwrotu krótszym niż 1 rok, zaliczane w rachunkowości do 'Aktywów Obrotowych' jako 'Inwestycje Krótkoterminowe' w grupie 'Krótkoterminowe Aktywa Finansowe'.
długoterminowe - o okresie zwrotu dłuższym niż 1 rok. Znajdują się w bilansie w 'Aktywach Trwałych' jako 'Inwestycje Długoterminowe' w grupie 'Długoterminowe Aktywa Finansowe'.

Własne papiery wartościowe przeznaczone do obrotu wycenia się wg ich wartości nominalnej, natomiast inwestor ujmuje zakupione papiery w cenie nabycia.

Ewidencja papierów wartościowych jest prowadzona na koncie głównym 'Papiery wartościowe przeznaczone do obrotu', albo w ujęciu szczegółowym na kontach: 'Udziały lub akcje własne do zbycia' - konto ujmuje przejściowo posiadane udziały i akcje we własnej jednostce, nabyte w drodze egzekucji udziałowca, w celu umorzenia w związku z łączeniem się spółek akcje własne i udziały do zbycia, a więc nie wykupione i nie subskrybowane (znaczy bez zobowiązania do wykupu lub przedpłaty); 'Akcje obce'; 'Inne papiery wartościowe przeznaczone do obrotu'.

Źródło: opracowanie własne; materiały pomocnicze: www.elfin.pl; www.biznes.onet.pl.

Operacje gospodarcze

Krótkoterminowe papiery wartościowe > Środki pieniężne i rachunki bankowe > Konta syntetyczne > Rachunkowość dla każdego